Zezwolenie na odstępstwa od zakazów w stosunku do gatunków grzybów, roślin i zwierząt objętych ochroną

Zezwolenie na odstępstwa od zakazów w stosunku do gatunków grzybów, roślin i zwierząt objętych ochroną to inaczej decyzja derogacyjna. Jest potocznie nazywane również zezwoleniem RDOŚ. Zezwolenie to jest wymagane w każdym przypadku, gdy w trakcie realizacji przedsięwzięcia dochodzi do naruszenia zakazów obowiązujących wobec tych chronionych organizmów, w tym m.in. umyślnego niszczenia, zrywania lub uszkadzania okazów gatunków grzybów i roślin, umyślnego zabijania, okaleczania lub chwytania okazów gatunków zwierząt, bądź niszczenia ich jaj lub form rozwojowych, a także niszczenia ich siedlisk.

Jakie inne zakazy obowiązują wobec gatunków grzybów, roślin i zwierząt objętych ochroną?

Zezwolenie na odstępstwa od zakazów jest wymagane w momencie, gdy realizacja przedsięwzięcie doprowadza do naruszenia zakazów obowiązujących wobec podlegających ochronie gatunków grzybów i roślin, w tym:

• umyślnego niszczenia,
• umyślnego zrywania lub uszkadzania,
• niszczenia ich siedlisk,
• pozyskiwania lub zbioru,
• przetrzymywania lub posiadania okazów gatunku,
• zbywania, oferowania do sprzedaży, wymiany, darowizny lub transportu okazów gatunku,
• wwożenia z zagranicy lub wywożenia poza granicę państwa okazów gatunku,
• umyślnego przemieszczania w środowisku przyrodniczym,
• umyślnego wprowadzania do środowiska przyrodniczego.

oraz zwierząt, w tym:

• umyślnego zabijania,
• umyślnego okaleczania lub chwytania,
• umyślnego niszczenia ich jaj lub form rozwojowych,
• transportu,
• chowu,
• zbierania, pozyskiwania, przetrzymywania lub posiadania okazów gatunku,
• niszczenia siedlisk lub ostoi, będących obszarem ich rozrodu, wychowu, młodych, odpoczynku, migracji lub żerowania,
• niszczenia, usuwania lub uszkadzania gniazd, mrowisk, nor, legowisk, żeremi, tam, tarlisk, zimowisk lub innych schronień,
• umyślnego uniemożliwiania dostępu do schronień,
• zbywania, oferowania do sprzedaży, wymiany lub darowizny okazów gatunku,
• wwożenia z zagranicy lub wywożenia poza granicę państwa okazów gatunku,
• umyślnego przemieszczania z miejsc regularnego przebywania na inne miejsca,
• umyślnego wprowadzania do środowiska przyrodniczego,
• umyślnego płoszenia lub niepokojenia w miejscach noclegu, w okresie lęgowym w miejscach rozrodu lub wychowu młodych, lub w miejscach żerowania zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących.

Wobec jakich gatunków jest wymagane zezwolenie na odstępstwa od zakazów w stosunku do gatunków grzybów, roślin i zwierząt objętych ochroną?

Wniosek o wydanie decyzji derogacyjnej należy złożyć, kiedy realizacja planowanego przedsięwzięcia doprowadzi do naruszenia zakazów obowiązujących wobec gatunków:

• grzybów wymienionych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów. Na liście tego aktu wykonawczego znajdują się 232 taksony objęte ochroną ścisłą i 90 taksonów objętych ochroną częściową. Wniosek o wydanie zezwolenia na odstępstwa od zakazów dotyczy najczęściej epifitycznych grzybów zlichenizowanych, tj. porostów, w tym m.in. odnożycy jesionowej, brodaczki zwyczajnej i pustułki rurkowatej, które często porastają drzewa kolidujące z planowanym przedsięwzięciem.
• roślin figurujących w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin. Rozporządzenie wymienia 415 taksonów objętych ochroną ścisłą i 300 taksonów objętych ochroną częściową. Uzyskanie zezwolenia na odstępstwa od zakazów dotyczy np. umyślnego niszczenia okazów kocanek piaskowych oraz ich siedlisk – powszechnie występującego gatunku z rodziny Złożonych, zasiedlającego murawy psammofilne. Zwarte kobierce kocanek piaskowych często spotyka się na terenach inwestycyjnych, gdyż zajmowane przez nie siedliska są mało przydatne na cele rolnicze, stąd są często przeznaczane pod cele inwestycyjne.
• zwierząt wymienionych w rozporządzeniu rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Znajduje się tam 529 taksonów objętych ochroną ścisłą i 210 taksonów objętych ochroną częściową. Odstępstwa od zakazów są niezbędne m.in. w przypadku konieczności zniszczenia mrowisk mrówki rudnicy podczas prac ziemnych, zasypywania zbiorników wodnych stanowiących miejsca godów i rozrodu żaby wodnej, zniszczenia gniazd i siedlisk wróbla podczas prac termomodernizacyjnych budynków, czy umyślnego uniemożliwiania dostępu do schronień karlika drobnego zasiedlającego poddasza budynków mieszkalny w okresie rozrodu.

Kto wydaje zezwolenie na odstępstwa od zakazów obowiązujących wobec do gatunków grzybów, roślin i zwierząt objętych ochroną?

W zależności od położenia, zasięgu przestrzennego oraz charakteru planowanego przedsięwzięcia istnieją trzy organy administracyjne, do których należy kierować wnioski o wydanie zezwolenia na odstępstwa od zakazów. Są to:

• Regionalny dyrektor ochrony środowiska – wydaje zezwolenie na odstępstwa od zakazów w obrębie administrowanego przez niego województwa oraz na obszarach morskich.
• Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska – organ wydający pozwolenie w przypadku działań wykraczających poza granice dwóch województw, lub jeśli działania są podejmowane przez ministra właściwego do spraw środowiska, np. w związku z realizacją programu ochrony gatunku zagrożonego wyginięciem.
• Minister właściwy do spraw środowiska – wydaje zgodę na odstępstwa od zakazów na terenie parku narodowego, po zasięgnięciu opinii dyrektora tego parku.

Co powinien zawierać wniosek o wydanie zezwolenie na odstępstwa od zakazów obowiązujących wobec do gatunków grzybów, roślin i zwierząt objętych ochroną?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, wniosek o wydanie zezwolenia na odstępstwa od zakazów musi zawierać:

• imię, nazwisko i adres, lub nazwę i adres siedziby wnioskodawcy,
• cel wykonania zakazanych czynności,
• opis czynności, dla których staramy się o zezwolenie (np. niszczenie gniazd gatunku, umyślne płoszenie lub niepokojenie gatunku, w okresie lęgowym w miejscach rozrodu, umyślne uniemożliwianie dostępu do schronień gatunku, czy niszczenia siedlisk, będących obszarem rozrodu i wychowu młodych gatunku),
• nazwę gatunku, którego będą dotyczyć czynności objęte zezwoleniem,
• liczbę lub ilość osobników gatunku, których będzie dotyczył wniosek,
• wskazanie sposobu, metody oraz narzędzi służących do zbioru grzybów i roślin, usuwania gniazd czy zabijania zwierząt, a także wyznaczenie podmiotu, który wykona te czynności.

Wniosek o wydanie zezwolenia na odstępstwa od zakazów powinien zawierać również ekspertyzę przyrodniczą wykonaną przez specjalistę, dokumentującą występowanie chronionych gatunków oraz ich siedliska na obszarze planowanego przedsięwzięcia oraz opisującą proponowane metody działań łagodzących i kompensujących. W zależności od stwierdzonych gatunków niezbędna jest m.in.:

• ekspertyza entomologiczna,
• opinia ornitologiczna,
• ekspertyza chiropterologiczna.

Załączone do wniosku ekspertyza przyrodnicza jest cennym materiałem dla pracownika regionalnej dyrekcji ochrony środowiska odpowiedzialnego za przygotowanie projektu decyzji derogacyjnej. W specjalistycznej opinii znajdują się zazwyczaj opracowane przez eksperta od konkretnej grupy organizmów zalecenia określające dopasowane do sytuacji i lokalnych warunków działania łagodzące i kompensujące negatywny wpływ na gatunek czynności podejmowanych na podstawie zezwolenia.

Kiedy może być wydane zezwolenie na odstępstwa od zakazów w stosunku do gatunków grzybów, roślin i zwierząt objętych ochroną?

Zezwolenie RDOŚ może być wydane wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia trzech przesłanek: dwóch przesłanek generalnych, które muszą wystąpić łącznie oraz przynajmniej jednej przesłanki indywidualnej z katalogu określonego w ustawie o ochronie przyrody.

Generalnymi warunkami wydania zezwolenia na odstępstwa od zakazów są:

• brak rozwiązań alternatywnych dla wnioskowanych czynności,
• brak szkodliwości tych czynności dla zachowania we właściwym stanie ochrony dziko występującej krajowej populacji chronionego gatunku.

Katalog indywidualnych przesłanek obejmuje m.in.:

• konieczność ograniczenia poważnych szkód w uprawach rolnych, inwentarzu żywym, lasach, rybostanie lub w wodach (np. płoszenie ptaków żerujących na polach w celu ograniczenia szkód rolnych),
• interes zdrowia lub bezpieczeństwa powszechnego (np. usuwanie ptasich gniazd z obiektów opieki zdrowotne lub zakładów produkujących lub wprowadzających do obrotu żywność, gdzie wymagane jest utrzymanie odpowiednich norm higieniczno-sanitarnych),
• nadrzędny interes publiczny, w tym związany z wymogami o charakterze społecznym i gospodarczym lub związany z korzystnymi skutkami o podstawowym znaczeniu dla środowiska (np. termomodernizacja służąca poprawieniu efektywności energetycznej budynku, skutkująca zniszczeniem gniazd i siedlisk jerzyka lub budowa drogi ekspresowej, która społecznie i gospodarczo ma większe znaczenie niż ochrona występującego na jej drodze siedliska pospolitej, choć chronionej ropuchy zielonej).

Czy w zezwoleniu na odstępstwa od zakazów obowiązujących wobec gatunków grzybów, roślin i zwierząt objętych ochroną są określone działania łagodzące i kompensujące?

Działania łagodzące i kompensujące to dwa narzędzia służące ograniczeniu negatywnego wpływu planowanego przedsięwzięcia na środowisko przyrodnicze, w tym na gatunki i ich siedliska. Z tego względu są ważnym elementem zezwoleń na odstępstwa od zakazów. Decyzja derogacyjna oprócz zezwolenia na odstępstwa od zakazów obowiązujących wobec chronionych gatunków, określa również działania ochronne z katalogu określonego w rozporządzeniach Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej grzybów, roślin i zwierząt. Działania te można podzielić na działania łagodzące negatywny wpływ planowanego przedsięwzięcia na gatunki i ich siedliska oraz działania kompensujące nieuniknione zniszczenia lokalnej populacji gatunku bądź jego siedliska.

Działania łagodzące

Działaniem łagodzącym są m.in.:

• przenoszenie okazów gatunków grzybów, roślin i zwierząt z zagrożonych stanowisk na nowe stanowiska,
• zabezpieczanie ostoi, stanowisk i siedlisk gatunków grzybów, roślin i zwierząt przed zagrożeniami zewnętrznymi,
• dostosowanie sposobów i terminów wykonywania prac agrotechnicznych, leśnych, rybackich, budowlanych (w tym hydrotechnicznych), remontowych i innych, tak aby zminimalizować ich wpływ na zwierzęta i ich siedliska – przykładem jest rozpoczęcie prac termomodernizacyjnych w obrębie budynku po zakończeniu okresu lęgowego ptaków oraz rozrodu nietoperzy.

Działania kompensujące

To przede wszystkim tworzenie siedlisk zastępczych dla gatunków, które w wyniku realizacji przedsięwzięcia utraciły swoje pierwotne miejsca występowania lub trasy migracyjne. Przykładem są:

• budowa sztucznych miejsc lęgowych dla ptaków i rozrodu dla nietoperzy na budynkach poddanych termomodernizacji energetycznej,
• budowa zastępczych zbiorników wodnych, pełniących funkcję miejsc godów i rozrodu płazów,
• budowa przejść dla zwierząt nad i pod drogami szybkiego ruchu.

Działania łagodzące i kompensacyjne powinny być realizowane pod nadzorem eksperta znającego biologię danego gatunku, tj. entomologa w przypadku owadów, herpetologa w przypadku płazów i gadów, ornitologa w przypadku ptaków oraz chiropterologa w przypadku nietoperzy.

Nasza firma pomoże Państwu zarówno w opracowaniu i złożeniu wniosku o wydanie zezwolenia na odstępstwa od zakazów, przygotowaniu wymaganej przez regionalną dyrekcję ochrony środowiska ekspertyzy przyrodniczej, w tym ekspertyzy entomologicznej, ekspertyzy ornitologicznej oraz ekspertyzy chiropterologicznej, jak i wesprze Państwa w zaplanowaniu i przeprowadzeniu działań łagodzących oraz kompensujących zgodnych z wymogami ochrony przyrody.