Screening ornitologiczny

Screening ornitologiczny to przeprowadzone przez naszego ornitologa wstępne rozpoznanie obszaru planowanego przedsięwzięcia pod kątem jego znaczenia dla ptaków oraz potencjalnego wpływu inwestycji na te zwierzęta. Dotyczy w szczególności przedsięwzięć polegających na budowie elektrowni i farm wiatrowych.

Celem screeningu ornitologicznego jest wykluczenie, w oparciu od dostępne dane naukowe na temat awifauny, bez konieczności wykonywania całorocznego, przedrealizacyjnego monitoringu ornitologicznego, obszarów w obrębie których istnieje bardzo wysokie ryzyko znaczącego oddziaływania na ptaki inwestycji związanych z energetyką wiatrową.

Screening ornitologiczny to ma charakter pracy kameralnej. Podstawą dla jego wykonania są dane publikowane w monografiach ogólnokrajowych i regionalnych, czasopismach ornitologicznych, raportach o ograniczonym zasięgu dystrybucji czy regionalnych bazach danych gromadzących dane ornitologiczne.

Screening ornitologiczny nie jest dokumentem przedstawiam w postępowaniu administracyjnym, lecz dla inwestora stanowić może cenne narzędzie minimalizacji strat (czasu i pieniędzy) związanych z rozwijaniem projektu przedsięwzięcia w lokalizacji, w której żadne rzetelnie wykonane badania nie pozwolą wykluczyć możliwości znaczącego negatywnego wpływu inwestycji na lokalną awifaunę. Wątpliwe w takiej sytuacji będzie również uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

W jakich sytuacjach warto wykonać screening ornitologiczny?

Screening ornitologiczny to szczególnie wartościowe narzędzie w przypadku planowania inwestycji w odnawialne źródła energii na terenach dotąd niezbadanych pod kątem obecności awifauny. W sytuacji, gdy dany obszar nie był wcześniej przedmiotem analiz, a dostępne informacje są ograniczone lub niekompletne – zwłaszcza dla osób bez specjalistycznej wiedzy ornitologicznej – wykonanie wstępnego screeningu ornitologicznego pozwala ograniczyć ryzyko finansowe jeszcze przed podjęciem kluczowych decyzji inwestycyjnych.

Usługa ta jest szczególnie rekomendowana przy dużych przedsięwzięciach, które obejmują rozległe tereny i mogą wiązać się z istotnymi nakładami kapitałowymi już na wczesnym etapie – na przykład przy zawieraniu umów dzierżawy, wykupie gruntów czy rozpoczęciu prac projektowych. Screening ornitologiczny pozwala na wczesne rozpoznanie potencjalnych konfliktów środowiskowych związanych z obecnością chronionych gatunków ptaków. Może to nie tylko zapobiec kosztownym opóźnieniom, ale również umożliwić strategiczne dopasowanie lokalizacji inwestycji do wymogów ochrony przyrody, zwiększając szansę na uzyskanie decyzji środowiskowej.

Jakie kwalifikacje powinien mieć ekspert wykonujący screening ornitologiczny?

Skuteczność screeningu ornitologicznego w dużej mierze zależy od kompetencji osoby, która go przeprowadza. Ekspert realizujący tego typu analizę powinien dysponować szeroką wiedzą z zakresu ornitologii oraz doświadczeniem w pracy zarówno z literaturą naukową, jak i w terenie. Preferowane są osoby z wykształceniem kierunkowym – zwłaszcza po studiach z biologii, leśnictwa lub innych dziedzin przyrodniczych obejmujących nauki zoologiczne – które potrafią właściwie interpretować dane przyrodnicze i ocenić ich znaczenie w kontekście planowanej inwestycji.

Kluczowe jest, aby ekspert przeprowadzający screening ornitologiczny posiadał odpowiednie narzędzia do analizy danych, takie jak dostęp do aktualnych publikacji naukowych, map ornitologicznych i systemów informacji przestrzennej, a także umiejętność prowadzenia obserwacji i oceny terenowej. Tylko taki specjalista jest w stanie oszacować prawdopodobieństwo występowania gatunków chronionych, ocenić ryzyka środowiskowe oraz realistycznie określić szanse na uzyskanie pozytywnej decyzji środowiskowej dla danego przedsięwzięcia.

Jakie są różnice między screeningiem a przedrealizacyjnym monitoringiem ornitologicznym?

Screening ornitologiczny i przedrealizacyjny monitoring ornitologiczny to dwa różne etapy procesu oceny oddziaływania inwestycji na środowisko – różniące się zakresem, czasem trwania oraz celem. Screening ornitologiczny to działanie o charakterze wstępnym, bazujące przede wszystkim na analizie danych zastanych: publikacji naukowych, dostępnej dokumentacji przyrodniczej, danych z regionalnych baz ornitologicznych oraz analiz środowiskowych powiązanych z daną lokalizacją. Może on obejmować również pojedyncze wizje lokalne, jednak ich celem jest raczej potwierdzenie hipotez niż kompleksowe badania terenowe.

W przeciwieństwie do screeningu ornitologicznego przedrealizacyjny monitoring to pełnowymiarowe badania terenowe prowadzone bezpośrednio na obszarze planowanej inwestycji – zwykle przez okres co najmniej jednego roku kalendarzowego. Tylko tak długi czas obserwacji umożliwia zebranie reprezentatywnych danych z różnych okresów fenologicznych, identyfikację gatunków lęgowych, migrujących oraz zimujących, a także ocenę potencjalnych kolizji inwestycji z trasami przelotów ptaków. Monitoring ten jest obowiązkowym elementem dokumentacji dołączanej do wniosku o wydanie decyzji środowiskowej.

Z biznesowego punktu widzenia, screening ornitologiczny może być zrealizowany znacznie szybciej oraz przy niższych nakładach finansowych, co czyni go użytecznym narzędziem do wstępnej oceny ryzyka inwestycyjnego. Należy jednak pamiętać, że raport ze screeningu nie może zastąpić raportu z przedrealizacyjnego monitoringu ornitologicznego w dokumentacji formalnej – może natomiast stanowić jego uzupełnienie, wspomagając planowanie zakresu i lokalizacji dalszych badań.

Zgodność screening ornitologicznego z wytycznymi 

Screening ornitologiczny jest wykonywany zgodnie z Wytycznymi w zakresie oceny oddziaływania elektrowni wiatrowych na ptaki z marca 2008 r. oraz projektem Wytycznych dotyczących oceny oddziaływania elektrowni wiatrowych na ptaki z 2011 r.